เมื่อคุณพ่อคุณแม่สังเกตเห็นช่องว่างระหว่างฟันหน้าของลูก โดยเฉพาะฟันหน้าคู่บนที่เพิ่งขึ้นใหม่ มักเกิดความกังวลว่าทำไมฟันลูกถึงไม่เรียงชิดติดกันเหมือนตอนเป็นฟันน้ำนม กลัวว่าโตขึ้นฟันจะห่าง ไม่สวยงาม หรือจะมีปัญหาในการพูดและการบดเคี้ยว
ภาวะฟันห่าง หรือทางการแพทย์เรียกว่า “Diastema” นั้น เป็นเรื่องที่พบได้บ่อยในเด็กวัยเจริญเติบโต คำถามสำคัญคือ ช่องว่างแบบไหนที่เป็นเรื่อง “ธรรมชาติ” ที่จะหายไปเอง และแบบไหนที่เป็น “ความผิดปกติ” ที่ต้องได้รับการแก้ไขโดยทันตแพทย์จัดฟัน บทความนี้จะพาไปหาคำตอบอย่างละเอียด
ระยะ “ลูกเป็ดขี้เหร่” (Ugly Duckling Stage): เมื่อฟันห่างคือเรื่องปกติ
ก่อนจะตื่นตระหนก ผู้ปกครองต้องทำความเข้าใจธรรมชาติการขึ้นของฟันแท้เสียก่อน ในช่วงอายุประมาณ 7 – 9 ปี เด็กจำนวนมากจะมีช่องว่างระหว่างฟันหน้าบนคู่กลาง (Central Incisors) ซึ่งทันตแพทย์เรียกช่วงเวลานี้ว่า “ระยะลูกเป็ดขี้เหร่” (Ugly Duckling Stage)
ทำไมถึงเกิดระยะนี้? สาเหตุเกิดจาก “ฟันเขี้ยวแท้” (Canines) ที่กำลังพัฒนาตัวอยู่ในกระดูกขากรรไกร ยังไม่โผล่พ้นเหงือกออกมา ตัวฟันเขี้ยวนี้จะไปเบียดดัน “ราก” ของฟันหน้าคู่ข้างและคู่กลาง ทำให้ปลายรากฟันหน้าเบนเข้าหากัน แต่ตัวฟัน (Crown) จะบานออกแยกจากกัน ส่งผลให้เกิดช่องว่างตรงกลาง
ต้องทำอย่างไร? ในกรณีนี้ “ไม่ต้องทำอะไร” เมื่อเด็กโตขึ้น (ประมาณ 11-12 ปี) และฟันเขี้ยวแท้เริ่มงอกลงมาสู่ตำแหน่งปกติ แรงดันที่รากฟันจะหายไป และฟันเขี้ยวจะช่วยดันให้ฟันหน้าทั้ง 4 ซี่ชิดกันเองโดยธรรมชาติ ช่องว่างจะปิดลงได้เองโดยไม่ต้องจัดฟัน
3 สาเหตุหลักของ “ฟันห่างที่ผิดปกติ” (ต้องรีบรักษา)
หากลูกพ้นระยะลูกเป็ดขี้เหร่ไปแล้ว หรือฟันเขี้ยวขึ้นครบแล้วแต่ช่องว่างยังไม่ปิด หรือช่องว่างมีขนาดกว้างมากผิดปกติ อาจเกิดจากสาเหตุทางกายวิภาคหรือพฤติกรรม ดังนี้
1. เส้นยึดริมฝีปากผิดปกติ (Hypertrophic Labial Frenum)
ลองเปิดริมฝีปากบนของลูกดู จะเห็นเส้นเนื้อเยื่อที่ยึดระหว่างริมฝีปากกับเหงือก เรียกว่า “Frenum” ในเด็กบางคน เส้นนี้อาจมีขนาดใหญ่ หนา และเกาะต่ำลงมาถึงระหว่างฟันหน้าคู่กลาง
ผลกระทบ: เนื้อเยื่อที่หนาตัวนี้จะทำหน้าที่เหมือนยางกั้น ขวางไม่ให้ฟันหน้าสองซี่เคลื่อนมาชิดกันได้ แม้จะจัดฟันดึงให้ชิดกันแล้ว แต่ถ้าไม่ตัดเส้นนี้ออก ฟันก็จะกลับมาห่างเหมือนเดิม การรักษา: ต้องทำศัลยกรรมตัดแต่งเส้นยึด (Frenectomy) ร่วมกับการจัดฟันปิดช่องว่าง
2. ความผิดปกติของจำนวนและขนาดฟัน
- ฟันเกิน (Mesiodens): มีฟันงอกเกินมาแทรกอยู่ตรงกลางระหว่างรากฟันหน้า ทำให้ฟันแท้ชิดกันไม่ได้ จำเป็นต้อง X-ray เพื่อตรวจเช็คและถอนฟันเกินออก
- ฟันหน้าซี่ข้างมีขนาดเล็ก (Peg Laterals): ฟันตัดซี่ข้างมีรูปร่างแหลมเล็กกว่าปกติ ทำให้เหลือพื้นที่ว่างในขากรรไกรเยอะ
- ฟันแท้หายไปแต่กำเนิด (Congenitally Missing Teeth): เมื่อฟันไม่ครบ ก็จะเกิดช่องว่างขนาดใหญ่
การรักษา: ทันตแพทย์จัดฟันจะประเมินว่าจะ “ดึงฟันปิดช่องว่าง” หรือ “รวบฟันเพื่อเปิดช่องว่าง” ไว้สำหรับการใส่ฟันปลอมหรือทำรากเทียมในอนาคต
3. พฤติกรรมที่ทำร้ายฟัน (Oral Habits)
นิสัยบางอย่างส่งผลโดยตรงต่อการเรียงตัวของฟัน เช่น:
- การกลืนแบบลิ้นดุนฟัน (Tongue Thrusting): ลิ้นจะดันฟันหน้าให้ยื่นและห่างออกทุกครั้งที่กลืนน้ำลาย
- การดูดนิ้ว (Thumb Sucking): แรงดูดจะทำให้ขากรรไกรบนแคบและฟันหน้ายื่นห่าง
การรักษา: ต้องแก้ไขที่ต้นเหตุด้วยการปรับพฤติกรรม (Myofunctional Therapy) หรือใส่เครื่องมือกันลิ้น/กันนิ้ว ก่อนที่จะเริ่มจัดฟัน
เมื่อไหร่ควรพาลูกมาปรึกษาหมอจัดฟัน?
แม้ระยะลูกเป็ดขี้เหร่จะเป็นเรื่องปกติ แต่ผู้ปกครองอาจแยกความแตกต่างระหว่าง “ปกติ” กับ “ผิดปกติ” ได้ยาก ดังนั้น คำแนะนำที่ดีที่สุดคือ ควรพาเด็กมาตรวจโครงสร้างฟันครั้งแรกเมื่ออายุ 7 ปี
ทันตแพทย์เฉพาะทางจัดฟันจะทำการ:
- ตรวจดูเส้นยึดริมฝีปาก (Frenum)
- X-ray ดูตำแหน่งของฟันเขี้ยวและฟันเกิน
- ประเมินพฤติกรรมการกลืนและลิ้น
หากเป็นการห่างตามธรรมชาติ หมอจะนัดตรวจติดตามผลเป็นระยะ (Observation) แต่หากพบความผิดปกติ หมอจะวางแผนการรักษาได้ทันท่วงที ช่วยให้ลูกมีรอยยิ้มที่สวยงามและสุขภาพช่องปากที่ดีในอนาคต
ปรึกษาปัญหาฟันห่างในเด็กกับ Tiny Smile
หากไม่แน่ใจว่าช่องว่างระหว่างฟันของลูกเป็นเรื่องปกติหรือไม่ สามารถนัดหมายเข้ามาปรึกษาและตรวจประเมินกับทีมทันตแพทย์เฉพาะทางของเราได้ เพื่อวางแผนการรักษาที่เหมาะสมที่สุดสำหรับลูกน้อย
นัดหมายปรึกษาทันตแพทย์: Line Official: @tinysmile หรือ โทร 092-241-9936
หัวข้อที่น่าสนใจเกี่ยวกับ “การตรวจฟันเด็ก”